Ζουν με τους γονείς και μετά τα τριάντα!

Δευτέρα, 14.04.08
Η μηνιαία δημοσκοπική έρευνα ΕΤ-Περισκόπιο που καθιέρωσε ο Ελεύθερος Τύπος με την MRB δεν περιορίζεται στην παρακολούθηση των καθιερωμένων τάσεων της πολιτικής συμπεριφοράς. Οπως εξηγούσαμε ήδη στις 16/17 Μαρτίου, όταν ξεκινούσε το ΕΤ-Περισκόπιο, η έρευνα θέλει να εκτείνει την αναζήτησή της και σε πτυχές του κοινωνικού. Σε τάσεις ή συμπεριφορές που δείχνουν πώς ισορροπεί και πού πορεύεται η ζωή των ανθρώπων. Στόχος, να μπορεί ο αναγνώστης να διαμορφώνει μια πληρέστερη αντίληψη για το «πού πάμε».

Σήμερα το αντικείμενο της έρευνας είναι το πώς ζουν οι Ελληνες, πώς διαμορφώνεται η οικογενειακή τους κατάσταση, ποιες είναι οι επιλογές τους και ποια τα κίνητρά τους.

Θα δούμε τις επιμέρους απαντήσεις –και θα επιχειρήσουμε μιαν ανάλυσή τους– στη συνέχεια. Ομως υπάρχει ένα στοιχείο που ευθύς εξαρχής εμφανίζεται να έχει εντελώς ιδιαίτερο ενδιαφέρον, να υποδηλώνει κάτι που δεν είναι καθόλου βέβαιο αν αποτελεί επιλογή/στάση ζωής ή απόρροια οικονομικής ανάγκης. Πράγματι, ανάμεσα στους ανθρώπους που καταγράφονται ως άγαμοι, δηλαδή ούτε είναι παντρεμένοι ούτε συζούν ούτε είναι χωρισμένοι ή χήροι –συνολικά διαμορφώνεται ο αριθμός τους λίγο κάτω από το ένα τρίτο του συνόλου–, ένα συντριπτικό ποσοστό (πάνω από 85%) μένει με την οικογένειά του. Ακόμη πιο σημαντικό όμως είναι το άλλο εύρημα: ότι τα δύο τρίτα από αυτούς –ή πάλι συνολικά σχεδόν 55%– μένουν με την οικογένειά τους αν και διαθέτουν οικονομική ανεξαρτησία! Εμφανίζεται δε η τάση αυτή ενισχυόμενη τα τελευταία χρόνια…

Σε παλιότερες εποχές θα ήταν σχετικά εύκολη μια αντίδραση του τύπου «η αιώνια ελληνική οικογένεια!…» ή, πάλι, «μεσογειακά πρότυπα». Ομως ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσονται τα πράγματα στην οικονομία τα τελευταία χρόνια αλλά και η μετακίνηση των αξιακών προτύπων από τη διεκδίκηση της ανεξαρτησίας στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 (με το κύμα να παρασύρει στην Ελλάδα και τη δεκαετία του ’80) στην εγκατάσταση σε στάσεις ασφάλειας ή/και βολέματος από τη δεκαετία του ’90 (στάσεις που τώρα πλέον πρόδηλα ογκώνονται τριγύρω μας) επιβάλλουν πολύ πιο σοβαρή προσέγγιση σε αυτού του είδους τα ευρήματα.

Παράλληλα, μια άλλη τάση συνεχίζει να καταγράφεται, πιο γνώριμη αυτή: όσοι ζουν σε ζευγάρια διστάζουν να αποκτήσουν παιδιά, ενώ όσοι ζουν χωρισμένοι έχουν πολύ συχνά παιδιά. Εδώ η διεκδίκηση της ατομικής ολοκλήρωσης, χωρίς εκείνο που ονομάζουμε «οικογενειακό κύτταρο» να στέκεται εμπόδιο, δίνει το κλειδί της κατανόησης. Πού όμως οδηγεί;

Είναι νωρίς να ξεκινήσουμε να αναζητούμε τις ευρύτερες κοινωνικές συνέπειες παρόμοιων στάσεων ζωής – και, ασφαλώς, τις πολιτικές τους μετενέργειες… Ομως από μέτωπα όπως της εργασιακής ασφάλειας ή των καταναλωτικών προτύπων μέχρι την προσέγγιση στο ασφαλιστικό ή την τοποθέτηση στον παραδοσιακό άξονα «προοδευτικός» / «συντηρητικός» (ή σε πιο καινούργια πλαίσια κατάταξης, όπως η αντιπαράθεση του «κάνω» με το «είμαι») οι υπορρέουσες μεταβολές σίγουρα επηρεάζονται από αυτού του τύπου τις στάσεις. Κι αν δεν καθορίζονται, σίγουρα σηματοδοτούνται. Το watch, που λένε οι Αγγλοσάξονες. Ας μην τα χάνουμε αυτά από τα μάτια μας, θα το λέγαμε εμείς.

1. Συνειδητά μόνος ένας στους πέντε

Από τους ανθρώπους που μένουν μόνοι –δηλαδή ούτε είναι παντρεμένοι ούτε συζούν– και τούτο με βάση μιαν επιλογή που δεν «την έχει φέρει η ζωή», δηλαδή δεν αναγκάστηκαν να χωρίσουν ή δεν βρέθηκαν χήροι/χήρες, το σχετικά υψηλό ποσοστό ανδρών σε σύγκριση με τις γυναίκες είναι σχετικά αναμενόμενο, σύμφωνα με τα κοινωνικά στερεότυπα.

Εκείνο που αξίζει να αναλυθεί περισσότερο είναι το γεγονός ότι ένας στους πέντε συνεχίζει να μένει μόνος και μετά την ηλικία των 35 ετών. Πράγμα που υποδηλώνει συνειδητά πλέον επιλογή τρόπου ζωής.

2. Γιατί επιλέγουν να μένουν με την οικογένεια

Οπως ήδη σημειώσαμε εισαγωγικά, ένα από τα πιο κοινωνιολογικά ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό των ανθρώπων που είναι μεν άγαμοι αλλά επιλέγουν να μένουν με την (πατρική κατά τεκμήριο) οικογένεια. Απ’ αυτούς όμως η μειοψηφία μόνο θα μπορούσε να επικαλεστεί ότι λόγοι οικονομικής ανάγκης επιβάλλουν αυτή την επιλογή. Οι σαφώς περισσότεροι μένουν με την οικογένεια αν και οικονομικά ανεξάρτητοι: η διαχρονική τάση είναι ανοδική, αργή ίσως αλλά σαφής και σταθερή.

Αντίστοιχα, ενδιαφέρον έχουν οι λόγοι που επικαλούνται, κατά κάποιον τρόπο, όσοι κάνουν την επιλογή να ζουν με την οικογένεια αν και είναι ανεξάρτητοι: δύο κατηγορίες εμφανώς παραπέμπουν σε πρόσκαιρη/τυχαία επιλογή (μετακόμιση και «υπό αποχώρηση»), ενώ οι αλλαγές στην εργασιακή, στην πρακτική ή στην προσωπική ζωή μπορεί επίσης να ερμηνευτούν αντίστοιχα. Η πιο εντυπωσιακή κατηγορία πάντως είναι εκείνη που δεν βρίσκει ιδιαίτερο λόγο να επεξηγήσει την επιλογή της…

3. Μια νέα εκδοχή ατομισμού

Μένοντας λίγο ακόμη στην κατηγορία αυτή και εξετάζοντας το προφίλ της υπό διαφορετικά πρίσματα, βλέπει κανείς ότι πρόκειται για ανθρώπους που αυτοπροσδιορίζονται ως δυναμικοί, με ένταση στη ζωή τους, πετυχημένοι, με μοντέρνο τρόπο ζωής κ.ο.κ. Και τούτο σε μια προσέγγιση τόσο του «είμαι» όσο και του «έχω» ή και του «κάνω». Με την αυτονόητη επισήμανση ότι πρόκειται για προτεινόμενες από τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους κατατάξεις, ας σημειωθεί ότι δεν δίνεται η εικόνα ούτε ανθρώπων που υποτάσσονται στην (οικονομική ή κοινωνική) ανάγκη ούτε βολεμένων υπό μια παθητική έννοια. Αποκαλύπτεται έτσι μια νέα εκδοχή ατομισμού.

4. Ο ρόλος των παιδιών

Ανάλογα καθοριστικός δείχνει να είναι ο ρόλος που παίζουν τα παιδιά και τούτο τόσο στη ζωή των ανθρώπων που παντρεύονται ή απλώς συζούν όσο και εκείνων που είναι χωρισμένοι.
Πρώτα πρώτα να επισημανθεί η σχετικά γρήγορη (πάντως αισθητή) αύξηση του αριθμού εκείνων που ζουν μεν ως ζευγάρι, αλλά επιλέγουν να μείνουν χωρίς παιδιά. Αυτό μπορεί να είναι αναμενόμενο στις νεότερες ηλικίες (μέχρι τα 25), αλλά συνεχίζεται ζωηρά και μέχρι τα 35 ή και τα 45.

Συγκέντρωση του φαινομένου παρατηρούμε στην Αθήνα, με έμφαση όμως στα υψηλότερα εισοδήματα (με τα μεσοστρώματα να ευθυγραμμίζονται σ’ αυτό προς τα υψηλότερα).

Σ’ ένα δεύτερο επίπεδο, όμως, η επιλογή ενός ζευγαριού να χωρίσει δεν δείχνει να επηρεάζεται σημαντικά από την ύπαρξη παιδιών. Ιδιαίτερα οι γυναίκες –και μάλιστα με έμφαση όχι πλέον στην Αθήνα!– δέχονται τη ζωή του χωρισμένου ακόμη και όταν υπάρχουν παιδιά. Και –ακόμη πιο ενδιαφέρον ίσως– αυτό ισχύει περισσότερο στα χαμηλότερα εισοδήματα…

5. Οι επιλογές των ζευγαριών χωρίς παιδιά

Αν, τώρα, προσπαθήσει να δει κανείς το προφίλ των ανθρώπων που ναι μεν παντρεύονται (ή συζούν), αλλά αποφασίζουν να μείνουν χωρίς παιδιά, βλέπει ότι πρόκειται για ανθρώπους που αφενός ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την προσωπική τους εικόνα, αφετέρου αρέσκονται στη διακινδύνευση. που δίνουν μεγάλη σημασία στην οικονομική επιτυχία και στην επαγγελματική καταξίωση. που εντάσσονται στην κοινωνική ζωή δυναμικά και «μοντέρνα».

Εδώ η έρευνα επιβεβαιώνει το στερεότυπο που έχουμε γι’ αυτήν τη στάση ζωής πολύ περισσότερο παρά το επεξηγεί.


Του Α.Δ. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΙΔΗ

Ελεύθερος Τύπος