Ο «καλός αγωγός» των ελληνορωσικών σχέσεων

Το σχέδιο Πούτιν για την ενέργεια και ο ρόλος της Αθήνας

Ο,τι είναι η Τουρκία για τις ΗΠΑ στον τομέα της ενέργειας (στρατηγικός εταίρος και πέρασμα προς τις ευρωπαϊκές αγορές) γίνεται για τη Ρωσία η Ελλάδα.

Στον ανταγωνισμό Μόσχας - Ουάσιγκτον για τη διανομή σφαιρών επιρροής στην Ευρώπη και στα Βαλκάνια, η ελληνική ενεργειακή πολιτική κάνει την πλάστιγγα να γέρνει υπέρ της ρωσικής πλευράς. Η συχνότητα των επαφών Καραμανλή - Πούτιν τα τελευταία τέσσερα χρόνια είναι από μόνη της ο κύριος λόγος για τον οποίο η ελληνική κυβέρνηση θεωρείται ανυπάκουη από το «βαθύ» Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Ο κ. Κώστας Καραμανλής κοιτάζει προς τη Μόσχα έχοντας στη μνήμη ότι η πρώτη επίσκεψη Ελληνα πρωθυπουργού στην πρώην Σοβιετική Ενωση έγινε από το θείο του το 1979 και τη βεβαιότητα ότι έχει κάτι να κερδίσει για την υστεροφημία του.

Ο πρωθυπουργός και ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν θα συζητήσουν για τον αγωγό φυσικού αερίου South Stream (στις 29 Απριλίου στη Μόσχα) γνωρίζοντας ότι πρόκειται για ένα στρατηγικό σχέδιο ευθέως ανταγωνιστικό προς τις αμερικανοτουρκικές επιδιώξεις στον τομέα της ενέργειας. Με τον αγωγό αυτό παρακάμπτονται η Ουκρανία και η Τουρκία, ενώ μειώνεται η σημασία του αγωγού TGI (Ελλάδας - Τουρκίας - Ιταλίας) και του υπό προώθηση (από την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ) Nabucco ως ενεργειακών οδών για τη μεταφορά αερίου της Κασπίας στις ευρωπαϊκές αγορές. Η ελληνική πλευρά συμφώνησε να ενταχθεί στον South Stream για να ξεφύγει από τον κίνδυνο κλεισίματος της στρόφιγγας από την τουρκική εταιρία φυσικού αερίου BOTAS και για να εμπεδωθεί η στρατηγική συμμαχία με την αναδυόμενη Ρωσία, που απαλλάσσει την ελληνική εξωτερική πολιτική από το μονοδιάστατο προσανατολισμό των τελευταίων ετών.

Δεν υπάρχει άλλη πρωτεύουσα στην οποία να έχει πραγματοποιήσει τόσες επισκέψεις ο πρωθυπουργός κ. Καραμανλής. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι συνομιλίες του με τον απερχόμενο πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας θα είναι εύκολες και ανώδυνες. Πρόθεση είναι να ανακοινωθεί η υπογραφή διακρατικής συμφωνίας. Αλλά για να συμβεί αυτό θα πρέπει να υπάρξει συναίνεση ως προς τα ποσοστά συμμετοχής των δύο πλευρών στην εταιρία που θα αναλάβει την κατασκευή, τη λειτουργία και την εκμετάλλευση του τμήματος του αγωγού που θα περάσει από την Ελλάδα. Το κυβερνητικό επιτελείο που χειρίζεται την ενεργειακή πολιτική (με επικεφαλής τον υπουργό Ανάπτυξης κ. Χρήστο Φώλια) καταβάλλει τιτάνιες προσπάθειες για να διεκδικήσει αξιοπρεπές μερίδιο αλλά -σύμφωνα με όλες τις πληροφορίες- η ρωσική πλευρά είναι εξαιρετικά πιεστική.

Δεύτερο σημείο τριβής είναι η μεταφορική ικανότητα του αγωγού, η οποία επίσης δεν είναι καθορισμένη και για το λόγο αυτό δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι το νότιο παρακλάδι του αγωγού θα φτάσει τελικά στην Ιταλία ή θα σταματήσει στην Αλβανία. Οι διαπραγματεύσεις είναι σκληρές, στο παρασκήνιο, για τον πρόσθετο λόγο ότι η διοχέτευση στον αγωγό αποκλειστικά ρωσικού φυσικού αερίου δεν είναι επιλογή απολύτως συμβατή με τη λογική που επικρατεί στην Ε.Ε., όπου κυριαρχεί η αντίληψη για ελεύθερη πρόσβαση τρίτων στους αγωγούς. Η νότια διακλάδωση του αγωγού θα διέλθει υποθαλασσίως από τη Μαύρη Θάλασσα στη Βουλγαρία για να καταλήξει στην Ελλάδα, ενώ η βόρεια μέσω Σερβίας και Σλοβενίας προς την Αυστρία.

Ο αρμόδιος για ενεργειακά θέματα βοηθός υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, κ. Μάθιου Νίμιτς, σε συνομιλία του με την εφημερίδα πριν από ένα μήνα, είχε πει ότι ο αγωγός South Stream είναι στον αέρα, δεν έχει δηλαδή σαφές σχέδιο και προοπτική, ενώ είχε υπενθυμίσει την αμερικανική άποψη για υποκατάσταση των προμηθειών ρωσικού φυσικού αερίου από αζερικό. Η Ουάσιγκτον δεν κρύβει τον εκνευρισμό της για τον ενεργειακό επεκτατισμό της Μόσχας και την επιρροή που ασκεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση μέσω της προσφοράς ενεργειακών πόρων και τον έλεγχο ενεργειακών δρόμων.

Στον αμερικανικό Τύπο υπάρχουν εκτενή δημοσιεύματα για την κοινή προσπάθεια της Gazprom και της ιταλικής ENI να κατασκευάσουν αγωγό φυσικού αερίου που θα μεταφέρει αέριο από τη Λιβύη στη Νότια Ευρώπη. Πολλοί αναλυτές χαρακτηρίζουν τις κινήσεις του ρωσικού ενεργειακού κολοσσού στη Βόρεια Αφρική ως το τελικό βήμα για την άλωση των ευρωπαϊκών αγορών.

Υποστηρίζουν, δηλαδή, ότι εάν η Gazprom επιτύχει συμφωνία με τη Λιβύη και την Αλγερία, θα αποκτήσει πλήρη κυριαρχία στα ενεργειακά δίκτυα παγκοσμίως. Κατά τον Igor Tomberg, ειδικό αναλυτή σε θέματα ενέργειας στο Institute of World Economy and International Relations στη Μόσχα, η Ρωσία, με όρους γεωπολιτικής, περικυκλώνει την Ευρώπη! Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι παρακολουθεί τις κινήσεις της Gazprom στη Βόρεια Αφρική. Ο Andris Pielbags, ο Ευρωπαίος επίτροπος αρμόδιος σε θέματα ενέργειας, εξέφρασε πρόσφατα την ανησυχία του για τη δημιουργία κοινοπραξίας από την Gazprom, στην οποία θα συμμετέχει η Αλγερία, η οποία καλύπτει το 13% των ευρωπαϊκών αναγκών σε φυσικό αέριο.

Η Ρωσία ήδη καλύπτει το ένα τέταρτο των αναγκών της Δυτικής Ευρώπης σε φυσικό αέριο, καθώς το 80% των εξαγωγών φυσικού αερίου από τη Ρωσία γίνεται προς την Ευρώπη.


Της ΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΠΑΝΟΥ

Ελεύθερος Τύπος