Ασθένεια αφανίζει τις μέλισσες στην Ελλάδα

Το 2007 η ετήσια παραγωγή ελληνικού μελιού μειώθηκε στο μισό ΜΑΧΗΤΡΑΤΣΑ

▅ Ενα πρωτόζωο, το Νosema ceranae, το οποίο εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2006, σκοτώνει τα μελισσοσμήνη σε πολλές περιοχές της χώρας ▅ «Κανένα φάρμακο δεν είναι αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση αυτής της ασθένειας (νέας νοζεμίασης)» λένε οι επιστήμονες ▅ Ο θάνατος των μελισσών μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην αγροτική παραγωγή, καθώς πολλές καλλιέργειες εξαρτώνται από αυτές για την επικονίασή τους Μελισσοκόμος στην περιοχή των Τρικάλων ελέγχει τις κυψέλες του ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΛΛΙΑΡΑΣ/ ΕURΟΚΙΝΙSSΙ Ενα πρωτόζωο, το Νosema ceranae, αφανίζει τις ελληνικές μέλισσες. Εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2006 και «χτυπάει» τα μελισσοσμήνη σε όλες τις περιοχές της χώρας. Δεν είναι τυχαίο ότι πέρυσι, όπως καταγγέλλουν οι μελισσοκόμοι,

η ετήσια παραγωγή ελληνικού μελιού μειώθηκε στο μισό- από 15.000
τόνους σε 8.000 τόνους. «Οι αιτίες είναι πολλές, σίγουρα όμως συνέβαλε και το Νosema ceranae» λέει ο πρόεδρος της ΟΜΣΕ και αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Μελισσοκόμων κ. Γ. Κράγιας . Εφέτος το μεγαλύτερο πλήγμα έχουν δεχθεί τα μελίσσια της Πελοποννήσου.

Πάντως, σύμφωνα με τον καθηγητή του Εργαστηρίου Μελισσοκομίας- Σηροτροφίας της Σχολής Γεωπονίας του ΑΠΘ κ. Α.Θρασυβούλου , οι θάνατοι των μελισσών που παρατηρούνται σε όλη τη χώρα δεν έχουν καμία σχέση με το φαινόμενο που έχει ονομαστεί Διαταραχή Κατάρρευσης Αποικίας (CCD) και έχει αφανίσει ολόκληρους πληθυσμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Βραζιλία, στον Καναδά κ.α. Οι πληθυσμοί τους σε πολλές αμερικανικές Πολιτείες έχουν μειωθεί ως και 90%! Οι επιστήμονες αναζητούν τα αίτια της νέας αυτής διαταραχής, αλλά δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε ένα τελικό συμπέρασμα.

Πεθαίνουν εκτός κυψέλης Στην περίπτωση της εξαφάνισης των ελληνικών μελισσών, όπως τονίζει ο κ. Θρασυβούλου, τα αίτια είναι γνωστά. Ενας μικροοργανισμός, το πρωτόζωο Νosema ceranae, σκοτώνει τα μαυροκίτρινα έντομα. Το χαρακτηριστικό της ασθένειας αυτής, της νέας νοζεμίασης, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι ότι οι μέλισσες που νοσούν δεν έχουν συμπτώματα και πεθαίνουν εκτός κυψέλης. Οπότε σταδιακά τα σμήνη μειώνονται σε αριθμό, σε σύντομο χρονικό διάστημα εξαφανίζονται και η κυψέλη ερημώνει. «Θεραπεία δεν υπάρχει» επισημαίνει ο κ. Θρασυβούλου. Και προσθέτει: «Εχουμε δοκιμάσει στο εργαστήριο ό,τι υπάρχει και δεν υπάρχει στην Ευρώπη,οτιδήποτε είναι φιλικό για τις μέλισσες, όπως το σκόρδο και άλλα σκευάσματα. Αλλά κανένα δεν ήταν αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση αυτής της νέας μορφής νοζεμίασης».

Η μοναδική ουσία που αποδεικνύεται αποτελεσματική είναι η φουμακιλίνη, ένα αντιβιοτικό του οποίου η χρήση στη μελισσοκομεία απαγορεύεται βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Ετσι, όταν ένα μελίσσι «χτυπηθεί» από Νosema ceranae πρέπει να απομακρυνθεί από τις υπόλοιπες κυψέλες και να καταστραφεί. «Το υπουργείο οφείλει να εξετάσει με σοβαρότητα το ζήτημα και να βρει άμεσα μια λύση. Στην Ισπανία και στη Βρετανία πήραν την απόφαση να χορηγήσουν φουμακιλίνη στις άρρωστες μέλισσες.Οταν δεν υπάρχει εγκεκριμένο σκεύασμα για την αντιμετώπιση μιας ασθένειας η νομοθεσία δίνει τη δυνατότητα στις αρμόδιες αρχές των χωρών να επιτρέψουν τη χορήγηση άλλων κτηνιατρικών φαρμάκων με ευθύνη των κτηνιάτρων» αναφέρει ο κ. Θρασυβούλου.

Το Νosema ceranae «χτυπάει» και το καλοκαίρι, σε αντίθεση με έναν άλλον παλαιότερο... γνώριμο των μελισσοκόμων, το πρωτόζωο Νosema apis, το οποίο στο παρελθόν- και σπανιότερα σήμεραέπληττε τα μελίσσια αλλά μόνο κατά τις υγρές περιόδους του έτους. Το Νosema apis ζει και αναπτύσσεται μέσα στο πεπτικό σύστημα των μελισσών προσβάλλοντας τα επιθηλιακά κύτταρα. Αυτή η παρασιτική ασθένεια, γνωστή στους μελισσοκόμους ως απλή νοζεμίαση, αποτελούσε παλαιότερα τον φόβο και τον τρόμο των μελισσοκόμων, καθώς κάθε χρόνο ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες «χτυπούσε» τις κυψέλες αδιακρίτως. Σύμφωνα με τον τακτικό ερευνητή του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικής Ερευνας, ειδικό στη Μελισσοκομία κ. Ν.Μπακανδρίτσο , η εξάπλωσή της ευνοείται κυρίως την άνοιξη και ως τα μέσα Μαΐου παρατηρείται κατακόρυφη άνοδος. Επίσης, κάνει την εμφάνισή της και το φθινόπωρο, κυρίως εξαιτίας της φτωχής ανθοφορίας. Τον χειμώνα παρατηρείται ανάσχεση του φαινομένου, εξαιτίας κυρίως της διατροφής με μέλι και όχι με γύρη.

Οταν το πρωτόζωο Νosema apis «εισβάλλει» στην αποικία, οι μέλισσες αρρωσταίνουν. Οι κοιλιές τους διογκώνονται, σέρνονται με τα φτερά και δεν είναι ικανές να πετάξουν. Η κυψέλη γεμίζει με περιττώματα και οι νεκρές μέλισσες «φράζουν» την είσοδο. Ωστόσο, επειδή τα συμπτώματα της νοζεμίασης εμφανίζονται και σε άλλες ασθένειες της μέλισσας, ο μελισσοκόμος θα πρέπει να συμβουλευθεί ειδικούς επιστήμονες ώστε να γίνει η διάγνωση και να προχωρήσει εγκαίρως στη θεραπεία. Ωστόσο, όπως λέει ο κ. Θρασυβούλου, έχει παρατηρηθεί ότι, όπου εμφανίζεται το Νosema ceranae, το Νosema apis εξαφανίζεται.

Προσοχή στα... δηλητήρια Εκτός από τη νοζεμίαση, τα μελισσοσμήνη απειλούνται από την ανεξέλεγκτη χρήση γεωργικών φαρμάκων, τη ρύπανση του περιβάλλοντος, την ακτινοβολία, τα γενετικώς τροποποιημένα φυτά, διάφορους ιούς κ.ά. Πειράματα που έχουν πραγματοποιηθεί σε ευρωπαϊκά ερευνητικά κέντρα έδειξαν ότι ορισμένα φυτοφάρμακα δημιουργούν προβλήματα στις μέλισσες. Γι΄ αυτό πλέον, όταν μια φαρμακευτική εταιρεία υποβάλλει αίτηση στο Ανώτατο Συμβούλιο Γεωργικών Φαρμάκων για να πάρει έγκριση κυκλοφορίας κάποιου φυτοφαρμάκου, πρέπει να καταθέτει και τις επιστημονικές αποδείξεις που να καταδεικνύουν ότι η χρήση του δεν βλάπτει τις μέλισσες. Συχνά όμως τα στοιχεία που δίνουν οι εταιρείες δεν είναι ακριβή. Στο παρελθόν εντομοκτόνο κατά της μελίγκρας, στη συσκευασία του οποίου αναγραφόταν ότι δεν είναι επικίνδυνο για τις μέλισσες, οδήγησε σε θάνατο χιλιάδες ωφέλιμα έντομα. Στη Γαλλία είχε απαγορευθεί για δύο χρόνια η χρήση δύο φαρμάκων, των Guacho και Regent, καθώς είχαν ενοχοποιηθεί για προβλήματα στα μελίσσια.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες ειδικοί ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο η γύρη των γενετικώς τροποποιημένων φυτών να επηρεάζει τον οργανισμό των μελισσών. Ακόμη, για τον αφανισμό των μελισσών έχει ενοχοποιηθεί η χημική ρύπανση των νερών ή η ατμοσφαιρική ρύπανση. Επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ακόμη και η ακτινοβολία που εκπέμπουν οι πυλώνες υψηλής τάσης αλλά ακόμη και τα κινητά τηλέφωνα ή άλλες ηλεκτρονικές συσκευές μπορεί να παρεμβαίνουν στο... σύστημα πλοήγησης των μελισσών και να τις αποπροσανατολίζουν. Ακόμη, η επιστημονική έρευνα για τις αιτίες της κατάρρευσης των αποικιών προσανατολίζεται και στη διερεύνηση ύποπτων ιών, νέων παθογόνων μικροοργανισμών και παρασίτων.

Επιπτώσεις από την εξαφάνιση Ο θάνατος των μελισσών μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην αγροτική παραγωγή. Αν η κατάσταση επιδεινωθεί, μπορεί να επηρεαστούν οι παραγωγές εσπεριδοειδών, μήλων, ροδάκινων, κερασιών, καρυδιών, αβοκάντο, σόγιας, σπαραγγιών, μπρόκολων, σέλινου, αγγουριών και άλλων καλλιεργειών που εξαρτώνται από τις μέλισσες για την επικονίασή τους. Τα φυτά που επικονιάζονται από έντομα αποτελούν το ένα τρίτο του ανθρώπινου διαιτολογίου και οι μέλισσες ευθύνονται για το 80% αυτής της επικονίασης. Σε ορισμένες χώρες τα μελίσσια νοικιάζονται προκειμένου να τοποθετηθούν την κατάλληλη περίοδο σε καλλιέργειες με αυξημένες επικονιαστικές ανάγκες.

ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ

▅ Η ετήσια παραγωγή μελιού ανέρχεται σε 15.000 τόνους- πέρυσι όμως έπεσε στους 8.000 τόνους.

▅ Κάθε χρόνο εκτρέφονται περίπου 1.400.000 μελισσοσμήνη. Πέρυσι το 30% καταστράφηκε από ασθένειες ή άλλες αιτίες, έχει όμως ήδη αντικατασταθεί.

▅ Η μέση κατανάλωση στην Ελλάδα ανέρχεται σε 1,5 κιλό ανά άτομο τον χρόνο.

▅ Οι μεγαλύτερες ποσότητες μελιού προέρχονται από το πεύκο (55%60%). Σημαντική είναι και η παραγωγή μελιού ελάτης (5%-10%) και θυμαριού (15%).

▅ Η χώρα μας κατέχει τη δεύτερη θέση σε αριθμό μελισσιών στην Ευρωπαϊκή Ενωση, μετά την Ισπανία.

▅ Ο συνολικός αριθμός των μελισσιών στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι περίπου 8.777.000.

▅ Με τον κλάδο ασχολούνται περίπου 27.000 μελισσοκόμοι, από τους οποίους περίπου 5.000 είναι επαγγελματίες (κατέχουν άνω των 150 κυψελών).

▅ Η εγχώρια παραγωγή καλύπτει περίπου το 90% της κατανάλωσης.

▅ Η μελισσοκομία είναι διαδεδομένη σε όλη τη χώρα. Αυξημένο μελισσοκομικό ενδιαφέρον όμως έχουν οι περιοχές της Χαλκιδικής, της Καβάλας, της Φθιώτιδας, της Εύβοιας, της Αττικής, της Αρκαδίας, του Ηρακλείου, των Χανίων κ.ά.

▅ Η πλειονότητα των ελλήνων μελισσοκόμων ασκεί νομαδική μελισσοκομία και μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό, κυρίως στη νησιωτική Ελλάδα, ασκεί στατική